Sekrety HistoriiOperacja Crossroads to pierwsze powojenne amerykańskie próby atomowe, przeprowadzone latem 1946 roku na atolu Bikini. Wokół miejsca wybuchów ustawiono około 95 okrętów-celów, by sprawdzić, jak flota zniesie bombę atomową. Odbyły się dwa wybuchy po około 23 kt: ABLE nad wodą (1 lipca) i BAKER pod wodą (25 lipca). Drugi skaził flotę tak, że operację przerwano.
Po co ustawiono flotę wokół bomby
W styczniu 1946 roku prezydent Truman powierzył operację wiceadmirałowi Williamowi Blandy’emu. Armia i Marynarka spierały się, czy w epoce atomowej flota nawodna ma jeszcze sens. Na lagunie Bikini zakotwiczono około 95 okrętów — pancerniki, lotniskowce, krążowniki, niszczyciele, okręty podwodne, w tym zdobyczne japońskie i niemieckie. W operacji wzięło udział około 42 tysięcy ludzi. Obserwowali ją dziennikarze i przedstawiciele dziesięciu państw, w tym trzej obserwatorzy ze Związku Sowieckiego.
Bikińczycy
167 mieszkańców atolu poproszono w lutym 1946 roku o opuszczenie domów „dla dobra ludzkości”. Znana scena filmowa z tej rozmowy została nakręcona ponownie dla kamer, a nie zarejestrowana na żywo. Przesiedlono ich na atol Rongerik, gdzie zaczął się głód, potem na Kwajalein i w końcu na wyspę Kili. Próba powrotu w latach siedemdziesiątych zakończyła się ponowną ewakuacją w 1978 roku po wykryciu skażenia. Na Bikini mieszka dziś tylko kilku dozorców; atol jest wpisany na listę UNESCO.
ABLE i BAKER
1 lipca 1946 roku bombowiec B-29 zrzucił bombę nazwaną „Gilda”, z wizerunkiem Rity Hayworth. Chybiła celu o około 650 m; zatonęło pięć okrętów. 25 lipca bombę „Helen of Bikini” zdetonowano 27 m pod wodą. Wybuch wyrzucił słup wody szeroki na około 600 m i wysoki na prawie 1800 m. Biała czapa widoczna na słynnych zdjęciach to chmura kondensacyjna, a nie grzyb. Zatonęły między innymi pancernik Arkansas, lotniskowiec Saratoga i japoński pancernik Nagato.
Mit pancernika Arkansas
OBALONENa najsłynniejszym zdjęciu testu BAKER w słupie wody widać ciemny pionowy kształt, od dziesięcioleci opisywany jako pancernik Arkansas uniesiony przez wybuch. Analiza Los Alamos z 2021 roku wykazała, że okręt nie został postawiony pionowo — impuls ciśnienia trwał ułamek milisekundy, a wrak leży dnem do góry. Ciemna smuga to najpewniej sadza z kotłów wyrzucona przez kominy.
Pierwsza katastrofa nuklearna
Po teście BAKER radioaktywna mgła pokryła całą flotę-cel. Marynarze bez ochrony szorowali pokłady wodą, mydłem i ługiem — bezskutecznie. Płk Stafford Warren, odpowiedzialny za bezpieczeństwo radiologiczne, przekonał admirała Blandy’ego, pokazując mu rybę z laguny, która sama „sfotografowała się” na kliszy. Operację zakończono 10 sierpnia 1946 roku, trzeci test odwołano. Glenn Seaborg nazwał BAKER „pierwszą katastrofą nuklearną świata”. Niemiecki krążownik Prinz Eugen przetrwał oba wybuchy, ale zatonął skażony 22 grudnia 1946 roku; jego śruba stoi dziś w Laboe pod Kilonią.
Badanie z 1996 roku wykazało u weteranów Crossroads śmiertelność wyższą o 4,6% od grupy kontrolnej, ale bez istotnego wzrostu zachorowań na nowotwory. A strój kąpielowy bikini, zaprezentowany w Paryżu 5 lipca 1946 roku, wziął nazwę właśnie od atolu.
Źródła i dalsze lektury
- Atomic Heritage Foundation — Operation Crossroads
- Los Alamos National Laboratory — analiza zdjęcia USS Arkansas (2021)
- National Security Archive — 70th anniversary of Operation Crossroads
- Jonathan Weisgall, „Operation Crossroads: The Atomic Tests at Bikini Atoll”, 1994.
Pełna historia w filmie
Najczęściej zadawane pytania
Ile okrętów brało udział w operacji Crossroads?
Około 95 okrętów-celów i ponad 150 jednostek wsparcia; w operacji uczestniczyło około 42 tysięcy ludzi.
Czy pancernik Arkansas stanął pionowo w słupie wody?
Nie. Analiza Los Alamos z 2021 roku wykazała, że ciemny kształt na zdjęciu to najpewniej sadza z kominów. Okręt zatonął i leży na dnie laguny dnem do góry.
Czy mieszkańcy Bikini mogą tam wrócić?
Na stałe nie. Po próbie powrotu w latach siedemdziesiątych zostali ponownie ewakuowani w 1978 roku z powodu skażenia. Na atolu przebywa tylko kilku dozorców.