Sekrety HistoriiCastle Bravo to amerykański test bomby wodorowej z 1 marca 1954 roku na atolu Bikini — największy wybuch w historii USA. Miał dać 5–6 megaton, dał 15 Mt, bo konstruktorzy nie uwzględnili reakcji litu-7, która dostarczyła dodatkowego paliwa. Radioaktywny pył spadł na zamieszkane atole Rongelap i Utirik oraz na japoński kuter Daigo Fukuryū Maru.
Dlaczego wybuch był tak silny
Urządzenie „Shrimp” było pierwszą amerykańską „suchą” bombą wodorową — z deuterkiem litu zamiast ciekłego deuteru. Lit był wzbogacony do około 40% litu-6; resztę stanowił lit-7, który uznano za obojętny. Pod wpływem szybkich neutronów lit-7 również wytworzył tryt, czyli dodatkowe paliwo. SPORNECzęsto mówi się, że fizycy „nie znali” tej reakcji — badania pokazują raczej, że była znana, ale nie została uwzględniona w projekcie.
Krater miał około 2 km średnicy i 76 m głębokości — widać go do dziś na zdjęciach satelitarnych. Kula ognia osiągnęła około 7 km, a grzyb po kilku minutach 40 km wysokości i około 100 km szerokości. Dziewięciu ludzi w bunkrze na wyspie Enyu, około 32 km od punktu zero, czuło, jak budynek się kołysze; przez rury wtłoczyło wodę, a po kilku godzinach ewakuowano ich śmigłowcami.
Opad na wyspy
Pył z rozbitego koralowego podłoża trafił do atmosfery i opadł na wschód. Na atolu Rongelap mieszkańcy, w tym dzieci, bawili się białym „śniegiem” i jedli go, nie wiedząc, czym jest. Narażonych było 236–239 Marshallczyków (Rongelap 64, Ailinginae 18, Utirik około 157–159) i 28 Amerykanów na Rongerik. Ewakuacja nastąpiła dopiero po dwóch–trzech dniach. Pojawiły się oparzenia, wypadanie włosów, później guzy tarczycy u 20 z 29 dzieci z Rongelap. Lekoj Anjain, który w 1954 roku miał rok, zmarł w 1972 roku na białaczkę — jako jedyna oficjalnie uznana ofiara śmiertelna testów.
SPORNE„Nagła zmiana wiatru” jako przyczyna to legenda. Raport z 2013 roku wskazuje, że prognozy przewidywały wiatr w stronę Rongelap, a decyzję o odpaleniu podjęto mimo to; skalę katastrofy przesądziła przede wszystkim moc 2,5 raza większa od zakładanej. OBALONEteza, że ludzi napromieniowano celowo — ale późniejsze badania medyczne prowadzone na mieszkańcach bez ich świadomej zgody (Project 4.1) uznano za etycznie naganne.
Szczęśliwy Smok Piąty
Japoński kuter rybacki Daigo Fukuryū Maru z 23-osobową załogą łowił 130–160 km od miejsca wybuchu, poza wyznaczoną strefą zagrożenia. Przez kilka godzin na pokład sypał się biały pył. Statek wrócił do portu Yaizu 14 marca. Radiooperator Aikichi Kuboyama zmarł 23 września 1954 roku — w następstwie napromieniowania i jego leczenia (dokładna przyczyna jest sporna). W Japonii wybuchła panika wokół skażonych tuńczyków, a petycję przeciw bombie wodorowej podpisało ponad 30 milionów ludzi. 3 listopada 1954 roku na ekrany weszła „Godzilla”.
Skutki
Szef amerykańskiej Komisji Energii Atomowej Lewis Strauss przyznał 31 marca 1954 roku, że taka bomba może zniszczyć każde miasto. Wielka Brytania zdecydowała się w tym samym roku budować własną bombę wodorową, a opad z Castle Bravo stał się jednym z impulsów, które doprowadziły do traktatu z 1963 roku zakazującego prób w atmosferze. Mieszkańcy Rongelap wrócili na atol w 1957 roku, a w 1985 roku ewakuował ich statek Greenpeace „Rainbow Warrior”. Zasądzone w 2007 roku odszkodowania nigdy nie zostały w całości wypłacone.
Kalendarium
Źródła i dalsze lektury
Pełna historia w filmie
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego Castle Bravo był silniejszy, niż planowano?
Konstruktorzy założyli, że lit-7 w paliwie nie weźmie udziału w reakcji. Pod wpływem szybkich neutronów wytworzył jednak dodatkowy tryt, przez co bomba dała 15 Mt zamiast 5–6 Mt.
Co stało się z kutrem Szczęśliwy Smok?
Japoński kuter Daigo Fukuryū Maru został obsypany radioaktywnym pyłem 130–160 km od wybuchu. Załoga zachorowała, radiooperator Aikichi Kuboyama zmarł we wrześniu 1954 roku. Statek jest dziś eksponatem w Tokio.
Czy mieszkańcy Wysp Marshalla wrócili do domów?
Mieszkańcy Rongelap wrócili w 1957 roku, ale w 1985 roku zostali ponownie ewakuowani z obawy przed skażeniem. Spory o odszkodowania trwają do dziś.