Sekrety Historii
Czwartego lipca 1943 roku z Gibraltaru startuje samolot generała Sikorskiego. Szesnaście sekund później uderza w morze. Człowiek, który latał z generałem wszędzie, tego jednego wieczoru został na ziemi. Józef Retinger nie miał stanowiska, partii ani majątku, a mógł zadzwonić do każdego premiera Europy. Rok później jako cywil po pięćdziesiątce skoczył ze spadochronem do okupowanej Polski, a po wojnie współtworzył ruch zjednoczonej Europy i grupę Bilderberg. Ten odcinek oddziela fakty od legendy.
- Doktor z Krakowa, przyjaciel Josepha Conrada, doradca i „szara eminencja” gen. Sikorskiego.
- W 1941 roku pierwszy chargé d’affaires RP w Moskwie po układzie Sikorski–Majski.
- Nie poleciał samolotem z Gibraltaru 4 lipca 1943 roku; według relacji męża Zofii Leśniowskiej odstąpił jej miejsce na polecenie generała.
- W nocy z 3 na 4 kwietnia 1944 roku skoczył do okupowanej Polski (operacja Salamander); sparaliżowanego wywieziono 25/26 lipca 1944 roku Mostem III.
- Sekretarz generalny ruchu europejskiego po Kongresie w Hadze (1948) i współzałożyciel grupy Bilderberg (1954).
- Urodzony
- 1888, Kraków
- Wykształcenie
- doktorat na Sorbonie
- Rola przy Sikorskim
- doradca, tłumacz, łącznik z Brytyjczykami — bez formalnej nominacji
- Moskwa
- chargé d’affaires RP, 14 VIII – 5 IX 1941
- Po wojnie
- Liga Współpracy Gospodarczej (1946), Kongres Haski (1948), grupa Bilderberg (1954)
- Zmarł
- 12 czerwca 1960, Londyn
Chłopiec z Krakowa
Józef Hieronim Retinger urodził się w 1888 roku w Krakowie jako najmłodsze dziecko znanego prawnika. Po śmierci ojca opiekę nad nim przejął hrabia Władysław Zamoyski. Studiował w Paryżu i zdobył doktorat na Sorbonie — według biografów jako jeden z najmłodszych w historii uczelni. Zaprzyjaźnił się z Josephem Conradem; latem 1914 roku pisarz przyjechał z nim do Polski i wybuch wojny zastał ich razem.
W czasie I wojny światowej działał jako emisariusz bez mandatu w sprawie polskiej, a w 1918 roku wydalono go z Francji. Po wojnie doradzał w Meksyku ludziom władzy i związkom zawodowym w czasach sporów o naftę. Etykieta „brytyjskiego agenta” przylgnęła do niego na całe życie — nigdy jej nie udowodniono.
Ten człowiek nie zbierał stanowisk. On zbierał ludzi.
Sekrety Historii — Józef Retinger
Dalsza część śledztwa jest zamknięta
Pełny tekst — jeszcze 4 rozdziały, kalendarium, cytaty i źródła — to nagroda dla widzów odcinka i czytelników z listy. Odbierzesz ją na jeden z dwóch sposobów; raz przyznana zostaje w tej przeglądarce.
Zostaw e-mail
Dołącz do listy czytelników: pełne artykuły do wszystkich odcinków + wiadomość o premierach.
Obejrzyj odcinek
Włącz film w odtwarzaczu powyżej. Po 10:00 oglądania nagroda przyzna się sama.
Te akta otworzyło oglądanie. Pozostałe otworzy jeden adres.
Odblokowanie filmem działa tylko dla tego odcinka i tylko w tej przeglądarce. Zostaw e-mail, a pełne akta wszystkich śledztw — z kalendarium, cytatami i listą źródeł — otworzą się od razu, na każdym urządzeniu i bez oglądania.
✓ Jesteś na liście czytelników — nagroda przyznana na stałe.
Przy Sikorskim
Z Sikorskim zbliżyła go polityczna banicja po przewrocie majowym 1926 roku — obaj znaleźli się w opozycji wobec sanacji, w kręgu Frontu Morges. W 1939 roku generał powierzył mu rolę doradcy, tłumacza i człowieka od kontaktów z Brytyjczykami, bez nominacji i etatu. Po układzie Sikorski–Majski z lipca 1941 roku Retinger pojechał do Moskwy jako pierwszy chargé d’affaires RP.
Puste miejsce
Retinger towarzyszył generałowi niemal w każdej podróży. W maju 1943 roku na Bliski Wschód poleciała zamiast niego córka generała, Zofia Leśniowska. Według powojennej relacji jej męża, Stanisława Leśniowskiego, Retinger odstąpił jej miejsce na polecenie Sikorskiego. Po katastrofie wokół jego nieobecności narosła literatura podejrzeń — od zarzutów agenturalnych po oskarżenia o współudział. Na żadne z nich nie ma dowodu. Udokumentowanego powodu, dla którego nie poleciał, nie znamy.
Salamander i Most III
W nocy z 3 na 4 kwietnia 1944 roku Retinger, cywil po pięćdziesiątce, który nigdy nie służył w wojsku, skoczył ze spadochronem do okupowanej Polski jako tajny emisariusz polityczny (operacja Salamander). W kraju został otruty i częściowo sparaliżowany — opisują to m.in. Władysław Bułhak i Norman Davies. W literaturze wraca teza o decyzji jego likwidacji jako rzekomego obcego agenta; to ustalenie sporne, oparte na relacjach. Opiekował się nim cichociemny Tadeusz Chciuk „Celt”.
W nocy z 25 na 26 lipca 1944 roku na lądowisku pod Tarnowem wylądowała Dakota operacji Most III. Do samolotu, obok skrzyń z częściami niemieckiej rakiety V-2, wniesiono na wpół sparaliżowanego Retingera. Wywoził go ten sam kraj, którego część podziemia miała go za zdrajcę.
Ojciec chrzestny Europy i Bilderberg
W 1946 roku współtworzył Niezależną Ligę Współpracy Gospodarczej. W maju 1948 roku w Hadze odbył się Kongres Europejski — około ośmiuset delegatów z siedemnastu krajów, z Winstonem Churchillem jako honorowym przewodniczącym. Z tego impulsu powstała Rada Europy, a sekretarzem generalnym ruchu został Retinger. Z księciem Bernhardem Holenderskim zorganizował w dniach 29–31 maja 1954 roku w hotelu de Bilderberg w Oosterbeek spotkanie polityków, bankierów i przemysłowców z Europy i USA. Obowiązywała zasada: wolno korzystać z tego, co się usłyszało, ale nie wolno ujawniać, kto to powiedział. Retinger był sekretarzem grupy do śmierci.
Teorie o „tajnym rządzie świata” to hipotezy bez dokumentów — poufność, która miała ułatwiać szczerość, stała się fabryką legendy. Retinger zmarł w Londynie 12 czerwca 1960 roku na raka płuc. Nie zostawił majątku, w ostatnich latach żył z pensji składanej przez przyjaciół, a na jego pogrzeb przyszło pięciu brytyjskich ministrów.
Kalendarium
Źródła i dalsze lektury
- John Pomian, „Joseph Retinger: Memoirs of an Eminence Grise”, 1972.
- Władysław Bułhak, „Wokół misji Retingera 1944”; Norman Davies o misji Retingera w 1944 roku.
- CVCE / Archiwa Historyczne UE — Kongres Haski i Rada Europy.
- Oficjalne materiały grupy Bilderberg o Józefie Retingerze.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego Retinger nie leciał z Sikorskim z Gibraltaru?
Udokumentowanego powodu nie znamy. Według powojennej relacji Stanisława Leśniowskiego Retinger odstąpił miejsce Zofii Leśniowskiej na polecenie generała. Oskarżenia o jego współudział w katastrofie nie mają dowodów.
Czy Retinger był cichociemnym?
Nie. Był cywilnym emisariuszem politycznym zrzuconym do Polski w nocy z 3 na 4 kwietnia 1944 roku. Cichociemnym był jego opiekun, Tadeusz Chciuk „Celt”.
Czym jest grupa Bilderberg?
Coroczną, zamkniętą konferencją polityków, przedsiębiorców i ekspertów z Europy i Ameryki Północnej, zbierającą się od 1954 roku. Retinger był jej współzałożycielem i sekretarzem do śmierci. Teorie o „tajnym rządzie świata” nie mają oparcia w dokumentach.